>>>Xem Phần I
Thành phố Hà Nội để có được một
hình ảnh riêng (imagination) cần có định hướng với những tiêu chí cụ thể chứ
không đơn thuần là các bản đồ phân khu chức năng, định hướng phát triển không
gian hay sự phân bổ sử dụng đất... tất cả những chỉ tiêu đó chỉ mang “cơ lý” của
hình thái đô thị, còn về bản sắc - hình ảnh đặc trưng thì vẫn còn chưa rõ. Theo
chiều hướng phát triển như hiện nay, Hà Nội có nhiều khu vực phát triển đã và
đang làm ảnh hưởng xấu tới hình ảnh trong tương lai, đó là những khu đô thị mới
- nơi tập trung cao về mật độ dân số do nhu cầu phát triển về nhà ở, nhu cầu của
thị trường và tốc độ tăng trưởng của các nhà đầu tư bất động sản. Có thể nói,
đây là những góc đô thị thiếu thẩm mỹ, hình thức kiến trúc thô cứng, chỉ là những
khối hộp bê tông dựng đứng để nén lại trong đó càng nhiều người càng tốt. Cứ tốc
độ như thế này thì chỉ vài năm nữa những “mảng bê tông” này sẽ chắp lại thành một
“bức tranh của Hà Nội” không còn như trong ký ức của chính người dân Thủ đô. Và
câu hỏi đặt ra là: điều gì sẽ xảy ra khi những mảnh ghép này xuống cấp? Trong
con mắt của du khách, hình ảnh về Hà Nội sẽ hiện ra như thế nào trong những khoảnh
khắc mới gặp? Bức tranh tổng thể mà du khách cảm nhận được khi vừa đến Hà Nội
chính là một yếu tố nhận diện đô thị của cả lúc đó và lưu mãi sau này.
* Dự án chung cư 99 trần bình sẽ mang lại bản sắc đô thị hà nội?
Hiện nay, Hà Nội đã có rất nhiều
khu vực với những công trình như thế, sự tập trung với mật độ quá lớn đã vượt
ngưỡng của cảm nhận thẩm mĩ để chạm tới ngưỡng nhận diện - một nhận diện rất
đáng lo ngại. Với các nước đang phát triển thì đây không phải vấn đề mới, và
không phải là không bị ảnh hưởng của những vấn đề này. Tuy nhiên, để hạn chế,
bài học của họ là đặt các khu phát triển ra xa trung tâm - lõi của đô thị, tạo
thành những khu đô thị vệ tinh. Nhưng với cách làm ở Việt Nam, để khai thác hạ
tầng có sẵn, chúng ta phê duyệt vị trí những khu phát triển quá gần, dẫn đến một
“bức tường thành” bám lấy vùng lõi. Chính vì lẽ đó, khi từ các cửa ngõ di chuyển
vào nội đô, trên đường vành đai 3, hình ảnh đầu tiên đập vào thị giác của chúng
ta là những rừng khối hộp bê tông nén chặt này. Tất cả những thứ đó làm cho người
ta hình dung Hà Nội là một đô thị của bê tông hóa và mật độ dân cư cao. Cách
làm rập khuôn về quy hoạch, sự nghèo nàn về hình thức kiến trúc đã góp phần tạo
nên những hình ảnh về công trình “nhân bản”, những đô thị “3d” vô hồn mà các
thành phố lớn ở Việt Nam đang mắc phải. Về mặt cấu trúc chung, đề án Quy hoạch
chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến 2050 cũng đã đặt ra
việc giải quyết đến bài toán đó. Tuy nhiên, việc giải quyết bằng vùng đệm -
vùng cây xanh nằm ở quá xa: giữa vành đai 3 và 4. Mặc dù chúng ta vẫn dành đất
làm vành đai xanh cho Hà Nội, tuy nhiên thứ tự lại không phù hợp. Thứ tự đáng ra phải là từ Vùng lõi (4 quận nội
thành), đến Vành đai xanh rồi đến các Khu đô thị mật độ cao... còn Hà Nội hiện
đang là ngược lại: Vùng lõi, các
Khu đô thị rồi mới đến Vành đai
xanh. Có vẻ như việc quy hoạch vành đai xanh này không kịp thời, giống như được
“chạy chữa” hơn là việc thiết kế để bảo đảm cho cấu trúc đô thị được bảo tồn và
bền vững ngay từ ban đầu. do đó, để cảm nhận hết được “chất” Hà Nội nguyên bản,
chúng ta phải di chuyển vào rất sâu trong lõi của Hà Nội. Hà Nội là như thế, đô
thị của ta là như thế... như một viên ngọc nằm ẩn sâu trong đá. cầN phải có một
chủ thuyết cho Hà Nội Trong lo lắng của cá nhân tôi, khi mà khoảng mười năm nữa,
khi các chủ đầu tư rút hết ra khỏi các dự án khu đô thị, thì người chịu thiệt
thòi đầu tiên sẽ là cư dân ở đây. Bài học từ nhiều nước xung quanh, chính quyền
lại phải phá đi, tái đầu tư vô cùng tốn kém những khu nhà ở được xây dựng một
cách vội vã, vì quá xuống cấp và thiếu thẩm mĩ cho đô thị. Việc xây dựng hiện
nay chỉ giải quyết được vấn đề trước mắt về nhu cầu ở, và chỉ trong thời hạn 10
đến 15 năm chứ không phải là một giải pháp bền vững.
